op te sporen
CAT-scans - Tomografie
De toepassing van de tomografie - of het scannen van beelden met een CAT-scanner (Gecomputeriseerde Axiale Tomografie) - op kunstvoorwerpen, laat toe dat deze als het ware "ontbloot" worden. Het is dankzij de CAT-scan immers mogelijk om met grotere precisie de soortgelijke massa of dichtheid van een object te bepalen en zo de interne fysische staat van een kunstwerk bloot te leggen.
Het gebruik van de CAT-scanner voor het bestuderen van kunstwerken is geen nieuw fenomeen. In 1979 werd het eerste scanonderzoek van Egyptische mummies gedaan. Sindsdien is de apparatuur enorm geperfectioneerd en zijn vooral de softwareprogramma's sterk verbeterd. Het is nu dan ook mogelijk om op een visueel aantrekkelijke en overzichtelijke wijze de opbouw van een kunstwerk te tonen. In België heeft vooral radiologist Dr. Marc GHYSELS zich hierin gespecialiseerd. Het grote voordeel van het gebruik van CAT-scans is dat kunstwerken niet beschadigd worden en TL-testen worden er niet door beïnvloed.
Voordelen
Een object wordt bij de CAT-scan in zijn geheel onderzocht, in plaats van slechts een staal ervan. Het is dus mogelijk om een idee te krijgen van de fabricagewijze van de artefacten en zo eventuele incoherenties op te sporen. Dit is immers ook één van de problemen van een TL-test: men neemt maar enkele stalen, die bovendien meestal op minder belangrijke plekken genomen worden. Men kan niet anders, wil men het voorwerp geen onherroepelijke esthetische schade toebrengen. Deze techniek is dan ook zeer efficiënt bij het opsporen van de boven uiteengezette vervalsingstechniek, waarbij een nieuw voorwerp gemaakt wordt uit oud materiaal. De resultaten zijn daarbij het spectaculairst bij namaakterracotta en bij houten sculpturen. Latere toevoegingen komen immers door CAT-scan onderzoek aan het licht. Bij stenen beelden kan men tevens manipulaties ontdekken. Een hoofd van een andere steensoort dat op een lichaam staat, is bijvoorbeeld een duidelijke aanwijzing dat er met het beeld geknoeid werd.
Een voorbeeld van 2000 jaar oud
Als voorbeeld van de toepasbaarheid van scanonderzoek in het detecteren van vervalsingen, kunnen we het onderzoek nemen dat werd uitgevoerd op een terracottabeeldje van een hond uit de periode van de Han-dynastie. De TL-test gaf aan dat dit artefact 2.000 jaar oud was en de chemische analyse van de gebakken klei bracht geen enkele anomalie aan het licht.
Dr. GHYSELS bestudeerde dit object met de CAT-scan. Hieruit bleek dat het object opgebouwd was uit verschillende symmetrische "plaketten" uit terracotta. De scanner toonde duidelijk de verschillende densiteit van de onderdelen aan, wat wees op een montage. Bovendien was het mogelijk om tussen de delen die samen het beeld vormden, een soort cement te ontwaren, dat duidelijk een lichtere reflectie gaf. Deze "antieke" hond bleek dan ook een recente constructie te zijn, opgebouwd uit "plaketten" die gesneden werden uit echt oud materiaal (zoals bijvoorbeeld antieke bakstenen of delen van oude grafmonumenten).
Hoofdinspecteur van de dienst kunstcriminaliteit van de Federale Politie te Brussel
 |
Copyright © 2000 - --- Antiekexpertengroep --- Alle rechten voorbehouden |
 |